-У сацыяльных сетках з’явілася некалькі допісаў, якія сцвярджаюць, што Міністэрства юстыцыі нібыта збіраецца дазволіць замежнікам займаць пасады суддзяў і пракурораў у Польшчы. Адным з найбольш распаўсюджаных матэрыялаў стаў загаловак: «Міністэрства юстыцыі хоча дазволіць замежнікам займаць пасады суддзі і пракурора».
Дапісы, пабудаваныя на гэтым слогане, выклікалі хвалю абурэння, асабліва ў групах, накіраваных на ўзмацненне страху і недаверу да людзей з-за мяжы. Аднак праблема не ў тым, што загаловак няпраўдзівы, а ў тым, што ён быў вырваны з кантэксту, пазбаўлены асноўнай інфармацыі і пададзены такім чынам, што спрыяе маніпуляцыі. У артыкуле ніжэй мы аналізуем, што менавіта кажа крыніца, як узнікла непаразуменне і чаму варта асцярожна ставіцца да спрошчаных і эмацыйных паведамленняў.
«Міністэрства юстыцыі хоча дазволіць замежнікам займаць пасады суддзі і пракурора» — гэтага загалоўка хапіла, каб разгараць абурэнне ў антыўкраінскай групе і ўзмацніць наратыў пра «здраду». Сотні рэакцый узніклі нягледзячы на адсутнасць асноўных звестак, якія цалкам змяняюць сэнс гэтай інфармацыі.
Аднак праблема не ў тым, што інфармацыя фальшывая. Праблема ў тым, як яна была пададзеная. А менавіта — без цытаты з артыкула, без прававога фону, без тлумачэння, якіх выпадкаў тычыцца справа, і без удакладнення, што гаворка ідзе не пра «любых замежнікаў», а пра людзей з падвойным грамадзянствам, якія па азначэнні таксама з’яўляюцца грамадзянамі Польшчы.
Гэта класічны прыклад таго, як сапраўдны загаловак можа быць выкарыстаны маніпулятыўна, прыводзячы да хібных інтэрпрэтацый і выклікаючы моцныя эмоцыі.
Што насамрэч кажа артыкул, з якога ўзяты загаловак?
Крыніца, на якую спасылаецца допіс, — у тым ліку Kresy.pl. На самай справе тэкст тлумачыць, што Міністэрства юстыцыі працуе над вяртаннем да прынцыпу, які існаваў да ўлады PiS, паводле якога грамадзянін Польшчы, які мае другое грамадзянства, мог выконваць функцыі суддзі або пракурора.
Такім чынам, гаворка не пра тое, каб замежнік без польскага грамадзянства мог стаць суддзёй, не пра тое, каб чалавек з-за мяжы трапіў у польскую судовую сістэму без ведання мовы, і не пра тое, што грамадзяне іншых краін будуць займаць дзяржаўныя пасады.
Гэта датычыць выключна асоб, якія маюць польскае грамадзянства і дадаткова другое (напрыклад, польска-нямецкае, польска-ўкраінскае, польска-французскае), і якія да змен 2018 года маглі працаваць у гэтых прафесіях без перашкод.
Чаму загаловак, вырваны з кантэксту, уводзіць у зман?
Загаловак сам па сабе карэктны, але:
- Не гаворыць, што маюцца на ўвазе грамадзяне Польшчы з дадатковым грамадзянствам.
Слова замежнікі наводзіць на думку пра людзей, якія не маюць ніякай сувязі з Польшчай, яе мовай, канстытуцыяй і прысягай. - Не тлумачыць, што змена датычыць вяртання да прававога стану, які дзейнічаў да 2018 года.
Гэта не новая ідэя, а скасаванне пазастатутнага абмежавання. - Не паведамляе пра прававыя аргументы і прычыны гэтай змены.
Без гэтага чытач сам дадумвае, «што дакладна адбудзецца». - Быў апублікаваны ў групе, якая мэтанакіравана стварае страх перад Украінай.
Загаловак ідэальна ўпісваецца ў наратыў пра пагрозу звонку, таму эмоцыі пераважаюць над фактамі.
Як адрэагавалі чытачы — эмоцыі замест ведаў
Каментары пад допісам паказваюць, наколькі небяспечнай можа быць камунікацыя без кантэксту. З’явіліся, напрыклад (правапіс арыгінальны):
«дзяржаўная здрада»
«Давядуць да 4-га падзелу Польшчы»
«прадаюць Польшчу!!!»
«Ніколі, колькі польскіх суддзяў судзіць у Германіі??»
Гэта тыповыя рэакцыі, што ўзнікаюць імпульсіўна, а не ў выніку аналізу. У каментарыях відаць нарастанне варожасці да замежнікаў.
Гэты выпадак паказвае, як праўдзівая інфармацыя можа быць скажа́ная праз адсутнасць кантэксту. Загаловак пра «замежнікаў» на самай справе тычыцца толькі грамадзян Польшчы з другім грамадзянствам, якія раней маглі выконваць гэтыя функцыі. Адсутнасць кантэксту і публікацыя ў групе, арыентаванай на страх, выклікалі эмацыйныя і памылковыя рэакцыі.
Варта памятаць, што загалоўкі ніколі не замяняюць поўны артыкул, а змест у групах, якія ўзмацняюць страх, часта падаецца выбарачна. Людзі з падвойным грамадзянствам — паўнапраўныя грамадзяне Польшчы і маюць такія ж правы, як і ўсе іншыя. Таму перад тым, як эмацыйна рэагаваць на падобныя матэрыялы, варта прачытаць крыніцу і азнаёміцца з поўным тэкстам.